Trên thị trường Việt Nam, chữ “ngọc bích” thường được dùng chung cho nhiều loại đá màu xanh. Thực tế, trong ngành đá quý, “jade” (ngọc) là tên gọi chung cho hai khoáng vật khác nhau: Nephrite và Jadeite. Hiểu sự khác biệt này giúp bạn đọc đúng thông số sản phẩm và hỏi người bán đúng câu hỏi.
Nephrite – ngọc bích “dẻo dai”
Nephrite thuộc nhóm khoáng vật amphibole (dãy tremolit – actinolit). Các sợi tinh thể của nó đan xen chặt như nỉ, nên dù độ cứng chỉ khoảng 6 – 6,5 trên thang Mohs, Nephrite lại rất dai, khó vỡ – đây là lý do từ xa xưa người ta chạm khắc nhiều tác phẩm tinh xảo trên loại đá này.
- Màu sắc: phổ biến là xanh lá rau chân vịt, xanh đậm, trắng (bạch ngọc), vàng, đen.
- Nguồn khai thác nổi tiếng: Canada (British Columbia), Nga (vùng Siberia), Trung Quốc (Hòa Điền), New Zealand.
- Bề mặt: thường có ánh dầu đến ánh sáp, ít khi trong suốt.
Jadeite – Cẩm thạch, Phỉ thúy
Jadeite thuộc nhóm pyroxene, có cấu trúc hạt, độ cứng khoảng 6,5 – 7 Mohs. Ở Việt Nam, Jadeite thường được gọi là cẩm thạch hoặc phỉ thúy. Nguồn cung chất lượng cao chủ yếu đến từ Myanmar; ngoài ra còn có Guatemala, Nga, Nhật Bản.
- Màu sắc: rất đa dạng: xanh lục, trắng, tím, vàng, đỏ, đen; loại có độ trong cao và màu xanh đều được đánh giá rất cao.
- Bề mặt: ánh thủy tinh, có thể từ đục đến gần trong suốt.
Bảng so sánh nhanh
| Tiêu chí | Nephrite | Jadeite |
|---|---|---|
| Nhóm khoáng vật | Amphibole | Pyroxene |
| Độ cứng Mohs | 6 – 6,5 | 6,5 – 7 |
| Cấu trúc | Sợi đan xen – rất dai | Hạt – cứng hơn, ít dai hơn |
| Ánh | Dầu – sáp | Thủy tinh |
| Tên gọi thường gặp | Ngọc bích | Cẩm thạch, phỉ thúy |
Xử lý nhân tạo: điều cần hỏi người bán
Với Jadeite, giới buôn thường phân loại theo mức độ xử lý: Type A (tự nhiên, chỉ đánh bóng và phủ sáp bề mặt), Type B (tẩy axit rồi bơm keo polymer), Type C (nhuộm màu), hoặc kết hợp B+C. Nephrite và cả Jadeite đều có thể bị nhuộm để màu đẹp hơn. Cách xác định đáng tin cậy là giấy kiểm định của phòng giám định đá quý độc lập.
Vậy nên chọn loại nào?
Không có loại “tốt hơn” tuyệt đối. Nếu bạn cần món đồ đeo hằng ngày, bền, chịu va chạm nhẹ, Nephrite là lựa chọn hợp lý. Nếu bạn yêu thích độ trong và ánh sáng lấp lánh, Jadeite chất lượng cao là dòng sưu tầm. Dù chọn loại nào, hãy yêu cầu thông tin: tên khoáng vật, xuất xứ, tình trạng xử lý và số giấy kiểm định – tất cả đều được ghi trong bảng thông số từng sản phẩm tại Linh Khí Đất Việt.
