Ông Quan Công là Quan Vũ (tự Vân Trường), danh tướng nhà Thục Hán thời Tam Quốc, mất năm 220, về sau được tôn thờ thành Quan Thánh Đế Quân và Già Lam Bồ Tát. Tam Đa là bộ ba ông Phúc – Lộc – Thọ, gốc là ba vị thần sao, tượng trưng lời chúc phúc đức, công danh, sống lâu. Phần ý nghĩa và cách bày dưới đây theo quan niệm, mang tính tham khảo.
Ông Quan Công là ai? Quan Vũ trong chính sử
Quan Vũ là nhân vật lịch sử có thật, được chép trong Tam quốc chí do Trần Thọ soạn vào thế kỷ 3. Ông theo Lưu Bị từ thời loạn Khăn Vàng; năm sinh không rõ, có tài liệu ghi năm 160.
Năm 200, ông bị Tào Tháo bắt, lập công chém Nhan Lương ở trận Bạch Mã, được phong Hán Thọ Đình hầu, rồi bỏ đi tìm về với Lưu Bị. Năm 219 ông mất Kinh Châu vào tay Đông Ngô, đầu năm 220 bị xử tử cùng con trai Quan Bình. Lời chú Tam quốc chí của Bùi Tùng Chi (thế kỷ 5) kể ông thích Tả truyện, sách giải kinh Xuân Thu, đọc thuộc gần hết; đây là gốc dáng tượng “Quan Công đọc sách”.
Tam quốc chí và Tam quốc diễn nghĩa khác nhau ở đâu?
Phần lớn hình ảnh quen thuộc về Quan Công đến từ Tam quốc diễn nghĩa, tiểu thuyết thế kỷ 14 thường gắn tên La Quán Trung.
| Chi tiết | Chính sử | Tiểu thuyết |
|---|---|---|
| Kết nghĩa vườn đào | Không chép lễ kết nghĩa, chỉ nói ba người thân như anh em | Ba người thề kết nghĩa |
| Thanh long yển nguyệt đao | Không ghi ông dùng binh khí gì | Đao nặng 82 cân |
| Ngựa Xích Thố | Ngựa của Lã Bố | Tào Tháo tặng Quan Vũ |
| Quan Bình, Châu Thương | Quan Bình là con ruột; không có Châu Thương | Quan Bình là con nuôi; Châu Thương vác đao theo hầu |
Từ danh tướng thành Quan Thánh Đế Quân, Già Lam Bồ Tát
Quan Vũ được thờ từ khoảng thời Tùy; thời Tống được phong công rồi vương, năm 1614 vua Vạn Lịch nhà Minh phong đế, nhà Thanh phong “Quan Thánh Đại Đế”. Ông được gọi là Võ Thánh, sánh với Văn Thánh Khổng Tử.
- Đạo giáo, tín ngưỡng dân gian: tôn là Quan Thánh Đế Quân; ngày vía phổ biến là 24 tháng 6 âm lịch.
- Phật giáo Trung Hoa: tôn là Già Lam Bồ Tát. “Già Lam” phiên âm chữ Phạn sangharama, nghĩa gốc là khu vườn của tăng đoàn, sau chỉ ngôi chùa. Tượng Già Lam thường đứng phía trái chánh điện, đối diện Vi Đà.
Truyền thuyết Phật giáo kể năm 592 Quan Vũ hiện ra trước thiền sư Trí Khải (tông Thiên Thai) ở núi Ngọc Tuyền, xin quy y, nguyện giữ gìn chùa; đây là truyện kể tôn giáo, không phải sử liệu.
Thờ Quan Công ở Việt Nam
Ở Việt Nam có Võ miếu thời Nho giáo và nhiều chùa Ông, hội quán người Hoa thờ Quan Công. Miếu Quan Công ở Hội An có từ năm 1653, Thất Phủ cổ miếu ở Biên Hòa từ năm 1684. Ở TP.HCM, Hội quán Nghĩa An (chùa Ông) trên đường Nguyễn Trãi do người Triều Châu xây từ thế kỷ 19, là di tích cấp quốc gia từ năm 1993 (theo Tuổi Trẻ).
Các dáng tượng Quan Công và ý nghĩa theo quan niệm
Tượng Quan Công có ba dáng chính: đứng cầm đao, ngồi đọc sách, cưỡi ngựa; dáng nào cũng xoay quanh chữ “trung nghĩa”, tức giữ lời và giữ lòng với người mình theo.
| Dáng tượng | Nhận ra qua | Ý nghĩa theo quan niệm |
|---|---|---|
| Đứng cầm đao | Áo giáp, áo bào xanh, cầm thanh long đao, mặt nghiêm | Uy nghi, dũng cảm, chính trực |
| Ngồi đọc Xuân Thu | Một tay cầm sách, tay kia vuốt râu | Văn võ song toàn, sống theo đạo lý |
| Cưỡi ngựa | Ngồi trên ngựa đỏ, tay cầm đao | Gợi chuyện vượt đường xa về với Lưu Bị, lòng trung |
Trong miếu còn hay gặp bộ ba: Quan Công ở giữa, Quan Bình và Châu Thương hai bên. Dân gian cũng xem Quan Công như một vị thần tài của giới buôn bán, thường giải thích là ông tượng trưng chữ tín; đó là tín ngưỡng, bày tượng không làm thay đổi doanh thu hay công danh.
Tam Đa là gì? Phúc – Lộc – Thọ và gốc tín ngưỡng sao
Tam Đa (三多) nghĩa là “ba điều nhiều”. Từ điển thành ngữ của Bộ Giáo dục Đài Loan dẫn thiên Thiên Địa sách Trang Tử: người giữ đất Hoa chúc vua Nghiêu sống lâu, giàu có, nhiều con trai, về sau thành lời chúc “tam đa”. Trong nguyên văn, vua Nghiêu lại từ chối, vì nhiều con thì nhiều lo, giàu thì nhiều việc, sống lâu thì nhiều điều nhục.
Ở Việt Nam, Tam Đa thường chỉ bộ ba ông Phúc Lộc Thọ (miền Nam hay đọc Phước Lộc Thọ). Hình ba cụ già định hình từ thời Minh; mỗi ông gắn với một vì sao:
- Sao Phúc: sao Mộc (Tuế tinh).
- Sao Lộc: ngôi thứ sáu của chòm Văn Xương (sao Mizar), gắn với khoa cử, bổng lộc.
- Sao Thọ: sao Lão Nhân, tức Canopus; ở miền Bắc Trung Hoa sao này chỉ ló sát chân trời phía nam, màu hơi đỏ.
Ông Phúc, ông Lộc, ông Thọ: cách nhận ra từng vị
| Vị | Nhân vật được gắn | Nhận ra qua | Lời chúc |
|---|---|---|---|
| Ông Phúc | Dương Thành, thứ sử Đạo Châu đời Đường; hoặc Thiên Quan | Áo quan, bế em bé hoặc cầm cuộn thư | Phúc đức, con cháu |
| Ông Lộc | Trương Tiên đời Hậu Thục; hoặc Văn Xương Đế Quân | Mũ áo quan lại, cầm như ý | Công danh, bổng lộc |
| Ông Thọ | Nam Cực Tiên Ông | Trán dô, râu tóc bạc, quả đào, gậy treo hồ lô | Sống lâu |
Nguồn tiếng Anh tả ông Phúc bế trẻ, ông Lộc cầm như ý (giống tượng phổ biến ở Việt Nam); nguồn tiếng Trung lại ghi ngược lại. Dễ nhận nhất là ông Thọ với trán dô và quả đào. Về như ý, xem bài gậy như ý là gì.
Cách bày tượng Quan Công và Tam Đa theo quan niệm
Không có quy tắc thống nhất. Ban biên tập không tìm thấy sách cổ hay tài liệu bảo tàng nào quy định hướng đặt; dưới đây là lời khuyên thường gặp trên các trang phong thủy tiếng Việt, mỗi nơi một kiểu.
Bày tượng Quan Công
- Vị trí: phòng khách hoặc phòng làm việc, kệ cao, sạch; tránh đối diện nhà vệ sinh, bếp, chỗ tối, bừa bộn.
- Hướng: nhiều trang khuyên mặt tượng nhìn ra cửa chính; ở văn phòng thì nhìn về bàn làm việc, không đặt sau lưng người ngồi.
- Thờ hay bày: có nhà lập bàn thờ riêng, có người chỉ trưng như tượng nghệ thuật. Một số người làm lễ theo tín ngưỡng riêng trước khi bày.
Bày tượng Tam Đa
- Đủ bộ: các nguồn gần như cùng khuyên bày đủ ba ông.
- Thứ tự: Wikipedia tiếng Anh ghi, nhìn từ phía người xem, từ trái sang phải là Thọ – Lộc – Phúc; Wikipedia tiếng Trung ghi Thọ – Phúc – Lộc, ông Phúc đứng giữa.
- Vị trí: phòng khách, kệ ngang hoặc cao hơn tầm mắt; nhiều nhà chỉ xem Tam Đa là tượng chúc phúc, không thờ.
Về thực tế, tượng nên có đế vừa khít, đặt trên mặt phẳng chắc, xa mép kệ và tầm tay trẻ nhỏ; đao, râu, gậy là chỗ mảnh, dễ mẻ khi rơi. Tam Đa cũng là món quà đầu năm, quà mừng thọ quen thuộc; nên hỏi trước chỗ bày để chọn cỡ vừa.
Chất liệu tượng: ngọc, đá, gỗ, đồng bền đến đâu?
Độ cứng Mohs dưới đây theo GIA.
| Chất liệu | Đặc điểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Ngọc bích Nephrite | 6 – 6,5 Mohs, cấu trúc sợi đan nên dai | Chi tiết mảnh vẫn mẻ khi rơi |
| Jadeite (cẩm thạch) | 6,5 – 7 Mohs | Hỏi rõ mức xử lý màu |
| Thạch anh | 7 Mohs nhưng giòn hơn ngọc | Tránh va đập |
| Gỗ | Nhẹ, vân ấm | Dễ nứt khi độ ẩm đổi, cần phòng mối mọt |
| Đồng | Bền, khó vỡ | Có thể xỉn; hỏi rõ đồng đúc hay mạ |
Chọn tượng ngọc, nên đọc Nephrite và Jadeite khác nhau thế nào và cẩm thạch Type A, B, C; cách lau, cất xem bài bảo quản ngọc bích và đá quý.
Nếu bạn thích tượng Quan Công, Tam Đa, có thể tham khảo
Linh Khí Đất Việt hiện chưa có mẫu tượng Quan Công hay bộ Tam Đa Phúc Lộc Thọ sẵn trên web; nếu bạn cần, nhắn Zalo 090 399 69 11 để được tư vấn và tìm mẫu theo yêu cầu. Vài món đang có, khác nhân vật nhưng cùng để bày trang trọng hoặc làm quà:
Tượng Quan Âm thạch anh tóc vàng dáng đứng trên đài sen, hợp phòng khách hoặc bàn thờ. Lưu ý Quan Âm là Bồ Tát, Quan Công là danh tướng được tôn thờ; hai vị chỉ trùng chữ “Quan”. Về chất đá, xem thạch anh tóc vàng là gì; mẫu khác ở mục tượng Phật để bàn.
Người buôn bán muốn treo hình thần tài có thể xem tranh Hoàng Thần Tài vẽ Jambhala, vị thần tài bảo trong Phật giáo Tây Tạng, khác hệ tín ngưỡng với Quan Công; thêm mẫu ở mục tranh, vật phẩm để bàn.
Thích lời chúc sống lâu của ông Thọ, có thể chọn tượng long quy ngọc bích, món bày bàn nhỏ gọn hay làm quà mừng thọ. Xem thêm nhóm linh vật ngọc bích, mục quà biếu và bài tỳ hưu phong thủy.
Câu hỏi thường gặp
Quan Công có phải là quận công không?
Không. Quận công là tước phong kiến, dưới quốc công, trên hầu; thời Lê – Trịnh nhiều đại thần Việt Nam được phong quận công. Quan Công là cách gọi tôn kính Quan Vũ, còn tước ông nhận khi còn sống là Hán Thọ Đình hầu.
Chùa Quan Công ở đâu? Đền Quán Thánh có thờ Quan Công không?
Nơi thờ Quan Công nổi tiếng gồm Miếu Quan Công ở Hội An, Thất Phủ cổ miếu ở Biên Hòa và Hội quán Nghĩa An ở Chợ Lớn, TP.HCM. Đền Quán Thánh ở Hà Nội thì thờ Huyền Thiên Trấn Vũ (tượng đồng đen đúc năm 1677), không phải Quan Công.
Thanh đao của Quan Công tên gì, có thật không?
Trong Tam quốc diễn nghĩa, đao tên Thanh long yển nguyệt đao, nặng 82 cân. Chính sử không ghi Quan Vũ dùng binh khí gì, còn loại đao này chỉ phổ biến từ thời Tống, nên được xem là chi tiết tiểu thuyết.
Ông Lộc là ai, cầm gì trên tay?
Ông Lộc gắn với sao thứ sáu chòm Văn Xương, được nhân hóa thành Trương Tiên hoặc Văn Xương Đế Quân, vị thần khoa cử, bổng lộc. Tượng ở Việt Nam thường đội mũ quan, cầm như ý; có nguồn tả ông bế trẻ.
Có nên đeo mặt dây Quan Công không?
Tùy niềm tin của bạn; nhiều người đeo như lời nhắc sống trung thực, giữ chữ tín. Nên chọn chất liệu bền và xem kỹ phần râu, đao vì dễ mẻ; ý nghĩa các hình chạm trên mặt ngọc nên hỏi kỹ trước khi mua. Xem thêm bài có nên đeo mặt Phật không.
Muốn nhờ tìm tượng Quan Công, bộ Tam Đa theo chất liệu, kích thước mong muốn, hoặc xem ảnh, video thật các món đang có, bạn nhắn Zalo 090 399 69 11, gọi 090 399 69 11 hoặc ghé 25/9 Nguyễn Công Hoan, Phường Cầu Kiệu, TP.HCM (08:00–20:00) để được tư vấn chất liệu, màu theo mệnh; cách đặt hàng xem tại hướng dẫn mua hàng.
Phần ý nghĩa và cách bày tượng Quan Công, Tam Đa trong bài theo quan niệm tín ngưỡng, phong thủy dân gian, mang tính tham khảo; bày tượng là gửi gắm mong muốn, không phải lời hứa về tài lộc, công danh hay sức khoẻ.