Ngọc lục bảo là gì? Ngọc lục bảo, tiếng Anh là emerald, là biến thể màu xanh lục đến lục ngả lam của khoáng vật beryl. Màu xanh đến từ một lượng rất nhỏ crom, vanadi (và sắt) trong tinh thể, theo GIA (Viện Ngọc học Hoa Kỳ). Đá cứng 7,5–8 trên thang Mohs nhưng khá giòn, gần như viên nào cũng có bao thể, và phần lớn được xử lý bằng dầu hoặc nhựa.
Ngọc lục bảo không phải ngọc bích, cũng không phải cẩm thạch: ba loại khác hẳn nhau về khoáng vật, dù đều có thể mang sắc xanh lục.
Ngọc lục bảo là đá gì? Tên gọi và nguồn gốc tên
Emerald là đá gì? Đó là beryl xanh lục, cùng loài khoáng vật với aquamarine (beryl xanh nước biển), công thức Be₃Al₂Si₆O₁₈. Theo GIA, chữ emerald bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ smaragdus, nghĩa là màu xanh lục. Tên Hán Việt “lục bảo” ghép “lục” (xanh lục) với “bảo” (quý, báu).
Khi nào beryl xanh được gọi là ngọc lục bảo?
GIA cho rằng viên beryl có màu quá nhạt nên gọi đúng là beryl xanh lục (green beryl); phòng thí nghiệm dùng bộ đá so sánh để quyết định màu đã đủ đậm hay chưa. GIA nêu ba nguyên tố tạo màu là crom, vanadi và sắt, nhưng trong giới buôn có người chỉ gọi emerald khi màu do crom tạo ra.
Vài mốc lịch sử
- Theo GIA, những mỏ ngọc lục bảo sớm nhất được biết đến nằm ở Ai Cập, khai thác từ ít nhất năm 330 trước Công nguyên; nữ hoàng Cleopatra nổi tiếng mê loại đá này.
- Người Inca đã dùng emerald trong trang sức, nghi lễ trước khi người Tây Ban Nha tới Nam Mỹ vào thế kỷ 16.
Đặc tính ngọc lục bảo: cứng nhưng giòn
Ngọc lục bảo cứng hơn thạch anh (7 Mohs) nên khó trầy, nhưng chịu va đập kém. GIA ghi emerald giòn hơn corundum (họ của ruby, sapphire); Wikipedia xếp độ dai của phần lớn emerald ở mức kém vì nhiều bao thể và khe nứt.
| Đặc tính | Ngọc lục bảo (emerald) |
|---|---|
| Khoáng vật | Beryl, Be₃Al₂Si₆O₁₈ |
| Hệ tinh thể | Lục phương, lăng trụ sáu cạnh |
| Nguyên tố tạo màu | Crom, vanadi, sắt |
| Độ cứng Mohs | 7,5–8 |
| Tỷ trọng | Khoảng 2,72 |
| Chiết suất | 1,577–1,583 |
| Độ dai | Kém, dễ mẻ cạnh khi va mạnh |
| Bao thể | Gần như luôn có |
Số liệu theo bảng thông số của GIA; hệ tinh thể theo Wikipedia.
Vì giòn, thợ thường mài emerald theo kiểu bậc thang chữ nhật vát bốn góc, gọi là emerald cut, để tránh mẻ ở chỗ yếu. Khi làm nhẫn, GIA gợi ý chọn ổ bao viền hoặc có đá phụ quây quanh để che chắn viên chính.
Bao thể “jardin” và chuyện xử lý dầu, nhựa
GIA cho biết emerald thường có bao thể thấy được bằng mắt thường, và giới kim hoàn chấp nhận điều này; viên sạch tới mức mắt thường không thấy bao thể rất hiếm nên được săn đón. Đám bao thể trông như rêu được gọi là jardin, tiếng Pháp nghĩa là “khu vườn”.
Theo hướng dẫn mua hàng của GIA, phần lớn emerald được xử lý bằng dầu, nhựa và/hoặc polymer để làm mờ bao thể và vết nứt chạm bề mặt. Chất độn có chiết suất gần beryl nên vết nứt khó thấy hơn; Wikipedia nhắc dầu tuyết tùng là lựa chọn quen thuộc.
- Mức độ: báo cáo của GIA ghi mức xử lý độ sạch là nhẹ, vừa hoặc đáng kể; GIA không ghi tên chất độn vì một viên có thể đã được độn nhiều lần.
- Dấu hiệu: bọt khí bị ép dẹt trong khe nứt và hiệu ứng lóe màu khi xoay đá dưới kính hiển vi (Gems & Gemology, 2016), việc của chuyên viên giám định.
- Giữ gìn: chất độn có thể bị rửa trôi hoặc biến đổi khi gặp máy rửa siêu âm, cồn, hay khi sửa trang sức (GIA).
Nguyên tắc vệ sinh chung có trong bài cách bảo quản vòng ngọc bích và đá quý. Chuyện xử lý không riêng emerald; có thể đối chiếu bài ruby tự nhiên và ruby xử lý hoặc cẩm thạch Type A, B, C là gì.
Ngọc lục bảo được khai thác ở đâu?
Các nguồn emerald quan trọng gồm Colombia, Zambia, Brazil, Madagascar, Nga và Zimbabwe, theo Gems & Gemology (2016). Colombia được GIA gọi là nguồn danh tiếng của emerald chất lượng cao.
| Nguồn | Điều thường được nhắc tới |
|---|---|
| Colombia | Nguồn lâu đời; Wikipedia ghi Colombia chiếm khoảng 47% sản lượng thế giới trong thập niên trước năm 2005 |
| Zambia | Nước sản xuất lớn thứ hai (Wikipedia) |
| Brazil | Nguồn quan trọng ở Nam Mỹ |
| Madagascar, Nga, Zimbabwe | Nguồn khác trong danh sách của Gems & Gemology |
Tên xứ sở không quyết định chất lượng: theo GIA, mỏ nào cũng có đủ loại.
Đánh giá ngọc lục bảo theo 4C: màu quyết định nhiều nhất
Với emerald, màu là yếu tố quan trọng nhất, rồi mới tới độ sạch, kiểu mài và trọng lượng. GIA không chấm cấp emerald như kim cương; báo cáo của họ mô tả đặc điểm, xác định tự nhiên hay tổng hợp và nêu các xử lý phát hiện được.
| Tiêu chí | Điều được đánh giá cao | Lưu ý |
|---|---|---|
| Màu (Color) | Lục ngả lam đến lục thuần, bão hòa rực, tông không quá tối, màu đều | Quá nhạt thì chỉ là beryl xanh lục |
| Độ sạch (Clarity) | Ít bao thể lộ ra, độ trong cao | Có bao thể là bình thường; nên hỏi mức xử lý |
| Kiểu mài (Cut) | Làm nổi màu, sáng và sống động | Emerald cut giữ dáng tinh thể và trọng lượng |
| Trọng lượng (Carat) | Viên lớn cùng chất lượng hiếm hơn | Giá tăng mạnh khi viên to lên |
Ngọc lục bảo có đắt không? Tùy viên, vì giá mỗi carat dao động cực rộng theo chất lượng và kích thước. GIA lưu ý: viên giá mềm mà trong veo không tì vết là đáng nghi, vì nhiều khả năng là đá tổng hợp hoặc đá giả.
Ngọc lục bảo tổng hợp, nhân tạo và đá giả
Ngọc lục bảo tổng hợp do con người nuôi trong phòng thí nghiệm, có thành phần và tính chất về cơ bản giống đá tự nhiên. Đá giả chỉ giống màu, bản chất là vật liệu khác như thủy tinh.
- Phương pháp nóng chảy (flux): theo Wikipedia, quy trình tổng hợp emerald đầu tiên thành công về thương mại là của Carroll Chatham (Mỹ); Pierre Gilson (Pháp) cũng sản xuất lớn theo cách này.
- Phương pháp thủy nhiệt: sản phẩm thương mại đạt yêu cầu đầu tiên là của Johann Lechleitner (Áo).
- Cách gọi: GIA cho biết đá tổng hợp thường ghi kèm tên hãng và chữ “created”; các chữ “laboratory-grown”, “synthetic” cũng được phép.
Phân biệt tự nhiên với tổng hợp cần kính hiển vi và thiết bị: Gems & Gemology (2016) nêu manh mối như tinh thể phenakite hay vân sinh trưởng cuộn xoáy ở đá tổng hợp. Món giá trị nên kèm báo cáo của phòng giám định độc lập.
Màu xanh lục bảo là màu gì?
“Xanh lục bảo” hay “xanh ngọc lục bảo” là tên một sắc xanh lá đậm, tươi, hơi ngả lam, đặt theo màu viên emerald đẹp. Tiếng Anh gọi là emerald green; nhiều người tìm “xanh emerald” để chọn vải, sơn, váy áo chứ không phải đá.
Năm 2013, Pantone chọn sắc PANTONE 17-5641 Emerald làm Màu của năm, xếp vào họ xanh lam lục (Blue-Green). Mỗi hệ màu, mỗi hãng sơn định nghĩa “xanh lục bảo” hơi khác nhau, nên khi đặt may hay sơn, hãy so mẫu màu thật.
Ngọc lục bảo, ngọc bích và cẩm thạch khác nhau thế nào?
Ba loại là ba khoáng vật khác nhau: ngọc lục bảo là beryl, ngọc bích là Nephrite (nhóm amphibole), cẩm thạch là Jadeite (nhóm pyroxene). Emerald thường trong và được mài giác cạnh; ngọc bích, cẩm thạch đục đến hơi trong, được tiện, chạm hoặc mài tròn.
| Tiêu chí | Ngọc lục bảo | Ngọc bích | Cẩm thạch |
|---|---|---|---|
| Tên tiếng Anh | Emerald | Nephrite jade | Jadeite jade |
| Khoáng vật | Beryl, đơn tinh thể | Tremolite – actinolite, sợi đan xen | Jadeite, hạt tinh thể kết khối |
| Độ cứng Mohs | 7,5–8 | 6–6,5 | 6,5–7 |
| Tỷ trọng | Khoảng 2,72 | Khoảng 2,95 | Khoảng 3,33 |
| Độ dai | Kém, giòn | Rất dai | Dai |
| Độ trong, ánh | Trong, ánh thủy tinh | Đục đến hơi trong, ánh dầu | Đục đến gần trong, ánh thủy tinh |
| Chế tác thường gặp | Mài giác cạnh, gắn nhẫn | Vòng bản liền, chuỗi hạt, chạm khắc | Vòng, nhẫn liền khối, mặt Phật |
Chi tiết hai loại jade có trong bài ngọc bích Nephrite và Jadeite khác nhau thế nào; định nghĩa ngọc bích xem bài ngọc bích là gì.
Hai chỗ hay nhầm: cẩm thạch xanh đậm loại cao cấp thường được tả là “xanh như lục bảo” nhưng vẫn là jadeite (xem các màu ngọc phỉ thúy); và chữ “ngọc” trong tiếng Việt dùng rộng cho nhiều loại đá, như trong bài các loại đá quý và ngọc.
Ngọc lục bảo hợp mệnh gì? (theo quan niệm ngũ hành)
Theo quan niệm ngũ hành, đá hợp mệnh tính theo màu chứ không theo tên đá. Ngọc lục bảo xanh lục thuộc hành Mộc, nên được xem là hợp mệnh Mộc, hợp thêm mệnh Hỏa vì Mộc sinh Hỏa; mệnh Thổ thường được khuyên cân nhắc vì Mộc khắc Thổ. Đây là quan niệm văn hóa, mang tính tham khảo.
- Màu xanh ngọc lục bảo hợp mệnh gì? Cùng đáp án: Mộc và Hỏa. Viên ngả lam rõ thì xét theo sắc chiếm phần lớn bề mặt.
- Tra mệnh theo năm sinh: xem bảng màu ngũ hành theo mệnh.
- So với đá khác: xem bài đá hợp mệnh gì và ngũ hành tương sinh, tương khắc.
Người mệnh Mộc có thể xem các mẫu đá xanh trong trang đá hợp mệnh Mộc.
Nếu bạn thích sắc xanh lục bảo, có thể tham khảo
Linh Khí Đất Việt hiện chưa có mẫu ngọc lục bảo sẵn trên web; nếu bạn cần, nhắn Zalo 090 399 69 11 để được tư vấn và tìm mẫu theo yêu cầu. Nếu điều bạn thích là sắc xanh lục sâu, hợp làm quà, ngọc bích Nephrite và cẩm thạch xanh của cửa hàng là hướng gần nhất.
Cần nói rõ: đây là jade, không phải emerald. Ngọc bích, cẩm thạch đục hơn, ánh dịu hơn nhưng dai hơn nhiều, hợp đeo thường xuyên.
Khuyên tai ngọc bích giọt nước có hai mặt Nephrite xanh lá chọn cặp gần sắc độ; móc tai có nhiều lựa chọn chất liệu, ảnh tông vàng là phương án mẫu.
Thích kiểu nhẫn mặt đá gắn ổ như trang sức emerald, có thể xem nhẫn ngọc bích nữ mặt tròn: mặt Nephrite xanh mài vòm, hai bên điểm cụm đá nhỏ; đai có thể bọc vàng 18K theo yêu cầu.
Sắc gần “xanh lục bảo” nhất trong ảnh thật của cửa hàng là nhẫn cẩm thạch mặt yên ngựa, mặt nhẫn xanh lục đậm chuyển dần sang xanh trắng. Xem thêm danh mục cẩm thạch – phỉ thúy và ngọc bích.
Bạn đang tìm ngọc lục bảo hoặc một món xanh lục bảo hợp mệnh? Nhắn Zalo hoặc gọi 090 399 69 11, hay ghé 25/9 Nguyễn Công Hoan, Phường Cầu Kiệu, TP.HCM (08:00–20:00) để được tư vấn chọn màu theo mệnh, đo ni tay, xem ảnh và video mẫu thật; cần emerald, cửa hàng sẽ tư vấn và tìm mẫu theo yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp
Ngọc lục bảo tiếng Anh là gì?
Ngọc lục bảo tiếng Anh là emerald, không phải jade; jade là tên chung cho ngọc bích (Nephrite) và cẩm thạch (Jadeite). Màu “xanh lục bảo” trong tiếng Anh là emerald green.
Ngọc lục bảo có phải ngọc bích không?
Không. Ngọc lục bảo là beryl, thường trong và được mài giác cạnh; ngọc bích là Nephrite, đục đến hơi trong, ánh dầu, rất dai. Hai loại khác nhau về thành phần, độ cứng, tỷ trọng và cách đánh giá, dù đều có thể xanh lục.
Đeo ngọc lục bảo hằng ngày có sợ vỡ không?
Emerald cứng 7,5–8 nên khó trầy, nhưng giòn và nhiều bao thể nên dễ mẻ khi va đập. Nên chọn ổ bao viền, tháo ra khi làm việc nặng, tránh máy rửa siêu âm và cồn vì có thể làm chất độn trong khe nứt thay đổi.
Làm sao biết ngọc lục bảo thật hay tổng hợp?
Bằng mắt thường gần như không thể, vì đá tổng hợp có tính chất gần giống đá tự nhiên. Chuyên viên phải soi bao thể dưới kính hiển vi và dùng thiết bị phòng giám định.
Ngọc lục bảo là đá tháng mấy?
Theo GIA, ngọc lục bảo là đá của tháng 5 và của lễ kỷ niệm 20 năm, 35 năm ngày cưới. Theo ngũ hành phương Đông, màu xanh lục của đá được xếp vào hành Mộc.
Nội dung về ngũ hành, hợp mệnh trong bài theo quan niệm văn hóa Á Đông, mang tính tham khảo. Đá quý không thay thế cho chăm sóc sức khỏe hay điều trị y tế.